پنجم مرداد، سالروز ثبت جهانی منظر فرهنگی، تاریخی و طبیعی اورامان/هورامان در فهرست میراث جهانی یونسکو است؛ رویدادی که در سال ۱۴۰۰ با موجی از امید، شور و انتظار در میان مردم منطقه همراه شد. آن روز بسیاری بر این باور بودند که ثبت جهانی، آغازی برای فصل تازهای از توسعه، رونق گردشگری، حفاظت از میراث فرهنگی و بهبود کیفیت زندگی مردم اورامانات خواهد بود.
امروز اما شش سال از آن روز تاریخی گذشته و این پرسش بیش از هر زمان دیگری مطرح است؛ اورامان از ثبت جهانی چه سهمی برده است؟
ثبت جهانی، پایان یک مسیر نبود؛ آغاز مسئولیتی بزرگ برای دولت، مدیران و حتی جوامع محلی بود. عنوانی که یونسکو به اورامان اعطا کرد، تنها یک افتخار فرهنگی نیست، بلکه تعهدی برای حفاظت، مدیریت و بهرهبرداری پایدار از این میراث ارزشمند است. تعهدی که اگر به آن عمل نشود، ثبت جهانی تنها در حد یک عنوان باقی خواهد ماند.
واقعیت این است که در این سالها، اگرچه اقداماتی پراکنده در حوزه مرمت برخی بناها، برگزاری جشنوارهها و معرفی ظرفیتهای منطقه انجام شده، اما هنوز فاصله زیادی با آنچه مردم اورامانات انتظار داشتند، وجود دارد. بسیاری از پروژههای زیرساختی یا آغاز نشدهاند یا با کندی پیش میروند.
جادههای پرخطر، کمبود اقامتگاههای استاندارد، ضعف زیرساختهای گردشگری، نبود مراکز معرفی میراث فرهنگی، مشکلات ارتباطی و خدماتی، کمبود سرمایهگذاری و نبود یک برنامه جامع برای توسعه گردشگری، همچنان از مهمترین چالشهای منطقه هستند. در چنین شرایطی، ثبت جهانی هنوز نتوانسته آن تحول اقتصادی و اجتماعی مورد انتظار را برای مردم اورامانات رقم بزند.
از سوی دیگر، حفاظت از طبیعت و بافت تاریخی نیز نیازمند توجه بیشتری است. اورامان تنها مجموعهای از خانههای پلکانی نیست؛ این سرزمین، آمیزهای از فرهنگ، زبان، آیینها، معماری، کشاورزی سنتی، طبیعت و شیوه زندگی مردمانی است که قرنها این میراث را حفظ کردهاند.
مردم اورامانات انتظار ندارند ثبت جهانی یکشبه همه مشکلات را حل کند؛ اما انتظار دارند این عنوان، زمینهساز تصمیمهای بزرگ، جذب اعتبارات ملی، سرمایهگذاری هدفمند و ایجاد فرصتهای شغلی پایدار باشد. جوانان منطقه نباید برای یافتن کار، زادگاه خود را ترک کنند؛ در حالی که یکی از ارزشمندترین میراثهای فرهنگی جهان در کنار آنان قرار دارد.
اکنون که ششمین سالگرد ثبت جهانی اورامان فرا رسیده، زمان آن است که عملکرد دستگاههای مسئول با نگاهی واقعبینانه بررسی شود. چه میزان از تعهدات مدیریت ثبت جهانی اجرا شده است؟ چه میزان اعتبار جذب شده؟ چه پروژههایی به سرانجام رسیده و سهم مردم محلی از این افتخار جهانی چه بوده است؟
ثبت جهانی، اگر به بهبود زندگی مردم، حفظ اصالت منطقه و توسعه پایدار منجر نشود، تنها افتخاری در قاب عکسها و مناسبتهای تقویمی خواهد بود.
امروز بیش از آنکه اورامان به جشنهای نمادین نیاز داشته باشد، به برنامه، سرمایهگذاری، مدیریت یکپارچه و ارادهای جدی برای توسعه پایدار نیاز دارد؛ توسعهای که هم میراث هزاران ساله این سرزمین را حفظ کند و هم آیندهای روشنتر برای مردمانش بسازد.
پنجم مرداد، تنها سالروز یک ثبت جهانی نیست؛ فرصتی است برای مرور آنچه انجام شده، آنچه از دست رفته و آنچه هنوز میتوان برای اورامان انجام داد. امید آنکه در سالهای آینده، این روز نه فقط یادآور یک افتخار جهانی، بلکه نماد تحقق وعدههایی باشد که مردم اورامانات سالهاست در انتظار آن هستند.