مسمومیت های غذایی در فصل تابستان

سلامت زایی / Salutogenesis

درباره مسمومیت های غذایی در فصل تابستان

_ در فصل تابستان در کشور ایران، «مسمومیت غذایی» (Food Poisoning) شاید بعد از “گرمازدگی”، دومین علت مراجعه به اورژانس یا مراکز درمانی و مطب پزشکان می باشد. اما یادمان باشد که همه مسمومیت‌ها یکسان نیستند؛ بعضی از آنها ناشی از «سمّ باکتری» (Intoxication) هستند که علائم شان سریع (کمتر از ۶ ساعت) و عمدتاً استفراغی است، و بعضی ناشی از «عفونت باکتریال» (Infection)  می باشند که دیرتر(بیش از ۱۲ ساعت) شروع شده و با اسهال و تب طولانی همراه‌اند.

گرمای بالای ۳۵ درجه میتواند آشپزخانه و صندوق ماشین را  تبدیل به انکوباتور  باکتری ها بنماید.چهار نوع مسمومیت غذایی شایع در تابستان عبارتند از:

_ مسمومیت ناشی از مواد لبنی و سس‌هاشامل سس مایونز، کشک و خامه که عامل اصلی مسمومیت باکتری موسوم به استافیلوکوک (Staphylococcus) است.این باکتری یک سم (Toxin) مقاوم به حرارت تولید می‌کند، یعنی حتی اگر غذا را دوباره بجوشانیم، سم آن از بین نمی‌رود! زمان شروع علائم معمولا ۱ تا ۶ ساعت پس از خوردن ظاهر می شوند که عبارتند از:تهوع و استفراغ انفجاری (Projectile Vomiting) بدون تب بالا.در این حالت، بهتر است به فاصله یکساعت بعداز استفراغ،مایعات خوراکی(ترجیحا ORS) به فرد مسموم داده شود.تجویز  آنتی‌بیوتیک تأثیری ندارد.

_ مسمومیت ناشی از مصرف برنج و ماکارونی مانده(پلو یا اسپاگتی شب‌مانده)که باکتری “باسیلوس سرئوس”(Bacillus cereus) عامل آن است و در دمای اتاق به سرعت تکثیر می‌شود.اگر غذا بیش از ۲ ساعت بیرون یخچال مانده باشد، این باکتری سم تولید می‌کند.علائم عبارتند از:استفراغ شدید(طی ۱ تا ۵ ساعت) یا اسهال آبکی(طی ۸ تا ۱۶ ساعت).راه پیشگیری: برنج پخته را ظرف ۱ ساعت در یخچال بگذاریم و حداکثر تا ۲۴ ساعت بعد مصرف کنیم.

_ مسمومیت ناشی از گوشت چرخ‌کرده و کباب‌های نیم‌پز (به ویژه کوبیده و جوجه‌کباب) که عامل آن باکتری سالمونلا (Salmonella) و کمپیلوباکتر (Campylobacter) میباشند که منجر عفونت‌ واقعی روده‌ای و نه صرفا مسمومیت می شوند.علایم ۸ تا ۷۲ ساعت بعد مصرف غذا  شروع می شوند که شامل تب بالا (بالای ۳۸.۵)، دل‌پیچه شدید و اسهال خونی (Bloody Diarrhea) است.چنین وضعیتی خطرناک بوده و حتما نیاز به معاینه پزشک دارد.خوددرمانی با مصرف داروی موسوم به  لوپرامید (مهارکننده اسهال) یا داروهای مشابه  ممنوع است، زیرا  هم سم را در روده حبس می‌کند و هم زمینه تکثیر باکتری ها را فراهم می نمایند.

_ مسمومیت ناشی از مصرف هندوانه و طالبی از پیش خردشده یا سایر میوه ها و سبزیجات شسته نشده،بسیاری از مسمومیت‌ها به دلیل برش دادن میوه با چاقوی آلوده یا ماندن آن در دمای محیط رخ می‌دهد. باکتری لیستریا (Listeria) و ای‌کولای (E. coli) روی پوست خارجی این میوه‌ها وجود دارد.بنابراین حتماً قبل از برش،باید پوست این میوه ها را با آب و صابون بشوییم.

•لطفاً بروز این ۵ علامت زیر را در خود یا اعضای خانواده جدی بگیریم و بدون درنگ به نزدیک‌ترین مرکز درمانی یا  اورژانس مراجعه کنیم:

▪️تداوم استفراغ به حدی که فرد حتی نتواند یک جرعه آب را در معده نگه دارد( ریسک کم‌آبی شدید یا Severe Dehydration) .

▪️اسهال خونی به رنگ قرمز یا  تیره همراه با موکوس (Mucus).

▪️تب بالای ۳۸.۵ درجه که با استامینوفن ساده پایین نیاید.

▪️کاهش حجم ادرار (طی ۶ ساعت گذشته، کمتر از ۲ بار ادرار) یا ادرار به رنگ قهوه‌ای پررنگ)،

▪️گیجی، تاری دید یا ضعف شدید عضلانی (که می‌تواند نشانه درگیری سیستم عصبی باشد).

▪️قانون طلایی پیشگیری یا  قانون ۲ ساعته:در تابستان ایران، هیچ ماده غذایی پخته یا لبنی را بیش از ۲ ساعت در دمای اتاق (یا داخل ماشین در پارکینگ) نگه نداریم.اگر شک داریم که غذا مانده است،با حس بویایی خود را فریب ندهیم؛بسیاری از باکتری‌های مسموم‌کننده، بو و مزه غذا را تغییر نمی‌دهند.دور ریختن یک بشقاب غذا، از تحمل ۳ روز بیماری، بستری در بیمارستان و سایر خطرات بسیار به‌صرفه‌تر است.